مراحل و نشانه‌های بلوغ در دختران و پسران

دوران بلوغ نوجوانان

افرادی که در حال گذراندن دوران بزرگسالی هستند، حتما دوران بلوغ خود را به ‌خوبی به یاد می‌آورند. در این دوران، بدن فرد با تغییرات زیادی مواجه می‌شود. اکنون‌ که شما این دوران را پشت سر گذاشته‌اید، باید در این زمینه اطلاعاتی کافی داشته باشید. اگر کودکی دارید که پا به عرصه بلوغ گذاشته و تغییراتی را در خود احساس می‌کند، این اطلاعات بسیار مفید خواهند بود؛ چرا که باعث خواهد شد تا به‌ عنوان والدین کودک، بتوانید در هر مرحله از رشد فرزند خود، به او کمک کنید.

مقاله چه کاری از دست والدین برای کنترل خشم کودکشان برمی آید را بخوانید.

پروفسور جیمز تانر متخصص رشد کودک، اولین کسی است که مراحل قابل‌مشاهده بلوغ را بررسی کرده است. به همین سبب این مراحل با نام «مراحل تانر» یا به‌طور تخصصی‌تر، با عنوان رتبه‌های بلوغ جنسی شناخته می‌شوند. هرچند که برنامه زمانی دوران بلوغ در افراد مختلف، متفاوت است؛ اما این مراحل به ‌عنوان یک راهنمای کلی برای رشد جسمی افراد، مورد استفاده قرار می‌گیرند.

در این مقاله به ‌منظور افزایش سطح اطلاعات شما درباره این دوران و علائم بلوغ، قصد داریم به بررسی دقیق مراحل تانر بپردازیم. با مطالعه این مطلب با تغییراتی که در پسران و دختران در هر مرحله از بلوغ رخ می‌دهد، آشنا خواهید شد.

مرحله اول

مرحله اول تانر، به بررسی ظاهر کودک قبل از بروز هرگونه علائم جسمی دوران بلوغ می پردازد. زمانی که این مرحله به پایان می‌رسد، بدن دچار تغییراتی می‌شود. در این حالت مغز برای پذیرش این تغییرات، شروع به ارسال برخی سیگنال‌ها به بدن می‌کند. طی این فرآیند، هیپوتالاموس شروع به ترشح هورمون آزادکننده گونادوتروپین (GnRH) می‌کند.

غده هیپوفیز یک قسمت کوچک در زیر مغز است و همانند غدد دیگر بدن، وظیفه تولید هورمون را دارد. زمانی که گونادوتروپین وارد این غده می‌شود، هیپوفیز شروع به تولید هورمون‌هایی کرده که سایر غدد بدن را کنترل می‌کنند. علاوه بر این هورمون‌ها، در دوران بلوغ دو هورمون دیگر به نام‌های هورمون لوتئینی (LH) و هورمون محرک فولیکول (FSH) نیز ترشح می‌شوند.

به‌طورکلی، دختران بعد از تولد 8 سالگی و پسران بعد از تولد 9 یا 10 سالگی، سیگنال‌های اولیه را دریافت می‌کنند. البته شایان‌ذکر است که دریافت این سیگنال‌ها به معنای بلوغ در دختران و پسران نیست. همچنین باید عنوان کنیم که تاکنون در این مرحله، هیچ تغییر جسمی قابل‌توجهی چه در دختران و چه در پسران مشاهده نشده است.

مرحله دوم

مرحله دوم تانر، مربوط به ایجاد نشانه‌هایی از رشد جسمی در کودکان است. در این مرحله از دوران بلوغ، هورمون‌های تولیدشده در غده هیپوفیز، سیگنال‌ها را به سرتاسر بدن ارسال می‌کنند. این دوران در پسران و دختران در سنین مختلفی بروز می‌کند. به همین سبب هم در ادامه به‌صورت جداگانه، تغییرات این مرحله از بلوغ را در دختران و پسران بررسی کرده‌ایم.

دختران

بلوغ دختران

در اکثر موارد، بلوغ در دختران در سنین 9 تا 11 سالگی اتفاق می‌افتد. این دوران معمولاً با تغییراتی در بدن دختران همراه است که از جمله آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • جوانه زدن پستان ها: از اولین علائم بلوغ دختران، می‌توان به تغییرات در پستان آنها اشاره کرد. این تغییرات در زیر نوک پستان مشاهده می‌شود که به آن، “جوانه زدن” می‌گویند. طی این تغییرات ممکن است در این قسمت از بدن، خارش یا حساسیت ایجاد شود. این علائم نباید شما را نگران کنند؛ زیرا امری طبیعی به‌ حساب می‌آیند.
  • بزرگ شدن پستان ها: پس از جوانه زدن، پستان ها بزرگ‌تر می‌شوند. در دختران، معمولاً پستان ها اندازه‌های مختلفی دارند و با سرعت‌های مختلفی رشد می‌کنند. بنابراین، اگر یک جوانه بزرگ‌تر از دیگری به نظر برسد، کاملاً طبیعی است.
  • گسترش هاله تیره رنگ: هاله تیره رنگ اطراف نوک پستان نیز هم‌زمان با بزرگ‌تر شدن پستان، وسیع‌تر می‌شود.
  • بزرگ شدن رحم: یکی دیگر از علائم بلوغ در دختران، بزرگ‌تر شدن رحم است. علاوه بر آن، در قسمت واژن و شرمگاهی، موهایی رشد می‌کنند.

طبق تحقیقات انجام‌شده، دختران آمریکایی- آفریقایی، یک سال زودتر از دختران سفیدپوست به زمان رشد پستان ها رسیده و وارد دوران بلوغ می‌شوند. همچنین، دخترانی که نسبت به هم‌سن و سال‌های خود از جثه بزرگ‌تری برخوردار هستند نیز بلوغ زودرس را تجربه می‌کنند.

پسران

بلوغ پسران

دوران بلوغ در پسران دیرتر از دختران و از سن 11 سالگی شروع می‌شود. شروع این دوران با تغییراتی در بدن پسران همراه است. ازجمله این تغییرات می‌توان موارد زیر را نام برد:

  • بزرگ‌تر شدن بیضه ها: زمانی که مرحله دوم تانر در پسران شروع می‌شود، بیضه‌­ها و پوست اطراف بیضه­‌ها بزرگ‌تر می‌شوند.
  • رشد مو بر روی آلت تناسلی: در این مرحله، بر روی آلت تناسلی و قسمت شرمگاهی پسران، موها شروع به رشد می‌کنند.

مقاله ۵ دلیل مهم برای اثبات نامناسب بودن تنبیه بدنی برای تربیت کودکان و معرفی ۵ روش موثرتر را بخوانید.

مرحله سوم

در مرحله سوم تانر، تغییرات بدنی افراد، آشکارتر می‌گردد.

دختران

تغییرات جسمی دوران بلوغ در دختران، معمولاً بعد از 12 سالگی اتفاق می‌افتد. این تغییرات شامل موارد زیر هستند:

  • ادامه یافتن رشد جوانه پستان
  • ضخیم‌تر و مجعدتر شدن موهای قسمت شرمگاهی
  • رشد مو در زیر بغل
  • به وجود آمدن آکنه در صورت و پشت
  • قد کشیدن 5 تا 7 سانتی‌متر در سال (که بالاترین سرعت رشد می‌باشد)
  • ایجاد چربی و پر شدن قسمت باسن و ران‌ها

پسران

تغییرات جسمی مربوط به بلوغ در پسران، معمولاً از سن 13 سالگی شروع می‌شود. این تغییرات، موارد زیر را شامل می‌شوند:

  • با بزرگ‌تر شدن بیضه ­ها، آلت تناسلی نیز بزرگ‌تر می‌شود.
  • ممکن است در قسمت زیر نوک سینه‌ها، بعضی از بافت‌های پستان، شکل بگیرند. (این اتفاق در مورد برخی از پسران نوجوان در حین رشد، اتفاق افتاده و معمولا طی چند سال از بین می‌رود)
  • انزال در شب
  • تغییر صدای پسران (اگر تن صدای بالایی داشته باشند ممکن است از بم به زیر تغییر کند.)
  • ماهیچه‌ها بزرگ‌تر می‌شوند.
  • رشد قد از 5 سانتی‌متر به 7 سانتی‌متر در سال افزایش پیدا می‌کند.

مرحله چهارم

در این مرحله از دوران بلوغ، تغییرات به اوج خود می‌رسند و هم دختران و هم پسران، تغییرات زیادی را تجربه می‌کنند. این تغییرات شامل موارد زیر می‌باشند:

دختران

مرحله چهارم تانر در دختران، معمولاً از سن 13 سالگی شروع می‌شود. در پی آن، می‌توان تغییرات زیر را در دختران مشاهده کرد:

  • پستان ها از مرحله جوانه زدن گذشته و حالا به‌صورت کامل شروع به رشد کرده‌اند.
  • یکی از تغییرات بارز در این مرحله، قاعدگی در دختران است.
  • در این مرحله از دوران بلوغ، رشد قد دختران 5 تا 7 سانتیمتر است و به‌کندی صورت می‌گیرد.
  • موهای شرمگاهی ضخیم‌تر می‌شوند.

البته لازم به ذکر است که بسیاری از دختران اولین عادت ماهانه خود را بین 12 تا 14 سالگی تجربه می‌کنند. این در حالی است که ممکن است برخی از دختران عادت ماهیانه را در سنین کمتر تجربه کنند.

پسران

این مرحله از بلوغ در پسران، از 14 سالگی شروع می‌شود و فرد با تغییرات زیر روبرو خواهد شد:

  • بیضه ها، کیسه بیضه ها و آلت تناسلی بزرگ‌تر شده و کیسه بیضه ها تیره رنگ می‌شود.
  • موهای زیر بغل شروع به رشد می‌کنند.
  • صدای بم و مردانه دائمی می‌شود.
  • بر روی بدن پسران، آکنه ظاهر می‌شود.

مرحله پنجم

مرحله پنجم تانر، مرحله نهایی دوران بلوغ است. با رسیدن به این مرحله، بلوغ جسمی فرزند شما تکمیل می‌شود.

دختران

دختران با رسیدن به سن 15 سالگی، پا به این مرحله می‌گذارند. مرحله پنجم نیز با تغییراتی در بدن آنها همراه است. موارد زیر از تغییرات این مرحله از بلوغ در دختران هستند:

رشد سینه
  • پستان ها تقریباً اندازه و شکل پستان‌های بزرگسالان را دارد. (البته در برخی افراد، پستان ها تا 18 سالگی می‌توانند تغییر کرده و رشد کنند.)
  • عادت ماهیانه دختران بعد از گذشت شش ماه تا دو سال، دارای سیکل مرتبی خواهد بود.
  • یک تا دو سال بعد از اولین عادت ماهیانه خود به قد بزرگسالی می‌رسند.
  • موهای شرمگاهی به قسمت ران‌ها کشیده می‌شوند. در قسمت داخلی ران‌ها نیز موها رشد می‌کنند.
  • اندام و دستگاه تناسلی دختران کامل می‌شود.
  • باسن و ران‌ها پرتر شده و شکل نهایی به خود می‌گیرند.

پسران

این مرحله از بلوغ در پسران، با قدم گذاشتن در 15 سالگی شروع می‌شود. بدن پسران، در این مرحله دچار تغییرات زیر  خواهد شد:

  • آلت تناسلی، بیضه ها و کیسه بیضه ها، رشد کافی داشته و به‌اندازه بزرگسالی خود می‌رسد.
  • موهای شرمگاهی در قسمت داخلی ران‌ها نیز رشد می‌کنند.
  • موهای صورت پسران، شروع به رشد می‌کند. (در برخی از پسران، موها تا حدی رشد پیدا می‌کنند که نیاز به اصلاح صورت دارند.)
  • رشد قد کند می‌شود، اما ماهیچه‌ها هنوز قابلیت رشد دارند.
  • اکثر پسران در سن 18 سالگی، به رشد کامل می‌رسند.
مراحل بلوغ در دخترانسن شروعتغییرات قابل‌توجه
مرحله اولبعد از 8 سالگیبدون تغییر
مرحله دوماز 9 تا 11 سالگیجوانه زدن پستان و رویش موی شرمگاهی
مرحله سومبعد از 12 سالگیایجاد آکنه، رویش مو در زیر بغل و رشد قد با سرعت ‌بالا
مرحله چهارمدر حدود 13 سالگیاولین عادت ماهیانه
مرحله پنجمدر حدود 15 سالگیکامل شدن اندام و دستگاه تناسلی
مراحل بلوغ در پسرانسن شروعتغییرات قابل‌توجه
مرحله اولبعد 9 یا 10 سالگیبدون تغییر
مرحله دومدر حدود 11 سالگیرویش موی شرمگاهی
مرحله سومدر حدود 13 سالگیتغییرات در تن صدا و رشد ماهیچه‌ها
مرحله چهارمدر حدود 14 سالگیایجاد آکنه و رویش مو در زیر بغل
مرحله پنجمدر حدود 15 سالگیرویش موی صورت

مقاله چه کار کنیم وقتی فرزندانمان دائما با یکدیگر دعوا می‌کنند را بخوانید.

آکنه و راه‌های درمان آن

آکنه دوران بلوغ

یکی از علائم دوران بلوغ، آکنه است که می‌تواند هم برای پسران و هم برای دختران، مشکل‌ساز باشد. در این دوران، تغییر هورمون‌ها باعث می‌شود که بر روی پوست، لایه از چربی شکل بگیرد. این لایه، سبب گرفتگی منافذ پوست می‌شود.

این آکنه‌ها معمولاً بر روی صورت، کمر یا قفسه سینه فرزند شما ایجاد می‌شوند. در برخی افراد، شدت و میزان آکنه‌های پوست، بیشتر از سایرین است. اگر در اعضای خانواده، سابقه آکنه وجود داشته باشد احتمال این‌که فرزند شما نیز دچار آکنه شود، زیاد است.

برای درمان قسمت‌های آسیب‌دیده از آکنه، می‌توانید از صابون ملایم برای شستشوی این نواحی استفاده کنید. استفاده از کرم‌ها و پمادهای بدون نسخه (OTC) نیز روشی برای کمک به کنترل آکنه و جای آکنه است. برخی درمان‌های خانگی نیز در این موارد کارساز می‌باشند؛ اما درصورتی ‌که آکنه روی پوست فرزند شما شدت زیادی دارد، توصیه می‌شود به یک پزشک متخصص اطفال یا متخصص پوست مراجعه کنید.

تعریق و دوران بلوغ

یکی از تغییرات و علائم بلوغ در افراد، رشد غده‌های عرق ریز هستند. عرق کردن بدن منجر به ایجاد بوی نامطبوع در بدن فرد می‌شود. به‌ منظور جلوگیری از بوی نامطبوع عرق، بهتر است در مورد مزایای استفاده اسپری ضد تعریق، با کودکان صحبت کنید. در ضمن بهتر است به آنها تاکید کنید در دوران بلوغ بعد از هر فعالیت بدنی، به حمام بروند.

حمایت از کودکان در دوران بلوغ

حمایت از کودکان در دوران بلوغ

دوران بلوغ یکی از چالش برانگیزترین دوران هم برای والدین و هم کودکان است. در این دوران، علاوه بر ایجاد تغییرات جسمی، تغییرات هورمونی نیز رخ می‌دهد که باعث ایجاد تغییرات عاطفی در کودکان می‌شود. ازاین‌ رو ممکن است بداخلاقی یا رفتاری­های متفاوت در کودک شما بروز کند که نشان دهنده تغییرات هورمونی بلوغ می‌باشد. در مواجهه با این رفتارها، والدین باید با صبوری رفتار کرده و واکنش منطقی داشته باشند.

امکان دارد برخی کودکان نسبت به تغییرات بدن خود از جمله آکنه، واکنش خوبی نشان ندهند. برای ­این‌ که کودک، این دوران را به‌خوبی سپری کند، بهتر است در مورد تمام تغییرات با کودک خود صحبت کنید. در این صحبت‌ها به او این اطمینان را بدهید که این مراحل، قسمتی از بلوغ بوده و کاملاً عادی هستند. چنانچه در مورد برخی از علائم بلوغ، احساس نگرانی دارید می‌توانید با پزشک کودک خود مشورت کنید.

مقاله ۸ اشتباه بزرگ پدر و مادرها در تربیت کودک که منجر به تخریب اعتماد به نفس آنها می‌شود را بخوانید.