بی خوابی کودکان و مشکلات خواب آنها – نشانه ‌ها، دلایل و درمان

آیا کودک شما مشکل خوابیدن دارد؟ بی خوابی کودکان، ترس‌های پیش از خواب، کابوس شبانه و شب ادراری از جمله مشکلات متداول، هنگام خواب کودکان به شمار می‌آیند. با ما همراه باشید تا با اطلاع و رعایت برخی از نکات، کودک خواب آرامی را تجربه کند.

مقاله دلایل گریه کودکان و راهکارهای برخورد با آن را بخوانید.

درک مشکلات خواب در کودکان

مسائل مربوط به زمان خواب، در میان کودکان به ویژه در سنین پایین بسیار متداول است. بی خوابی کودکان، ترس‌های زمان خواب، وحشت شبانه، راه رفتن حین خواب و شب ادراری از جمله مواردی است که موجب مختل شدن الگوی خواب طبیعی آنها می‌شود.

برخی کودکان ممکن است در زمان خواب احساس خستگی نداشته باشند. برخی ممکن است برای رفتن به رختخواب بدون حضور والدین، واهمه داشته باشند. بعضی از کودکان نیز نیمه شب از خواب بر می‌خیزند و به طور اتفاقی کاملاً خواب از سرشان می‌پرد یا تمام شب در جای خود غلت می‌خورند. برخی از کودکان نیز به سراغ پدر و مادر خود می‌روند و آنها را بیدار می‌کنند.

میزان خواب مورد نیاز کودکان

کودکان و نوجوانان به منظور عملکرد بهتر، بیشتر از بزرگسالان به خواب نیاز دارند. در جدول زیر، میزان ساعات خواب پیشنهادی مورد نیاز کودکان در حال رشد، بررسی شده است.

گروه سنیساعت خواب توصیه شده
نوزادان (4 تا 12 ماه)12 تا 16 ساعت (با احتساب چرت زدن‌ها)
کودکان نوپا (1 تا 2 سال)11 تا 14 ساعت (با احتساب چرت زدن‌ها)
کودکان (3 تا 5 سال)10 تا 13 ساعت (با احتساب چرت زدن‌ها)
کودکان (6 تا 12 سال)9 تا 12 ساعت
نوجوانان (13 تا 18 سال)8 تا 12 ساعت

مقاله علائم، علل و درمان شب ادراری در کودکان و نوجوانان را بخوانید.

علائم نشان دهنده ناکافی بودن خواب کودک

کودکان هم دقیقاً مانند بزرگسالان، در صورت کم خوابی دچار تغییر خلق و خو می‌شوند. کمبود خواب، بیشتر رفتارها و وضعیت روحی آنها را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در برخی موارد، نشانه ‌های خواب ناکافی حتی می‌تواند به صورت اختلال کم توجهی ـ بیش فعالی (ADHD) نیز بروز کند.

ممکن است علائم زیر را در کودکانی که خواب کافی ندارند، مشاهده کنید:

  • بیشتر اوقات دمدمی مزاج، تحریک پذیر یا بیش از حد احساساتی هستند.
  • برای تمرکز در مدرسه یا خانه دچار مشکل هستند و ممکن است این مسئله از سوی معلم مطرح شده باشد.
  • به محض سوار شدن در اتومبیل به خواب می‌روند.
  • در مکالمه با مشکل مواجه می‌شوند یا گیج به نظر می‌آیند.
  • برای بیدار کردن یا دوباره خواباندن آنها در طول روز، مشکل دارید.
  • اغلب آنها خواب آلود هستند یا زودتر از زمان معمول از خواب بیدار می‌شوند.

چنانچه بیشتر اوقات، کودک هنگام شب از خواب بیدار می‌شود یا در هنگام خوابیدن مشکل دارد، ممکن است دچار یکی از متداول‌ترین مسائل این دوران یعنی بی خوابی کودکان شده است.

بی خوابی در کودکان

بی خوابی، عبارت است از عدم توانایی در خوابیدن شبانه، نداشتن خواب آرام در طول شب و در نتیجه نداشتن شادابی روز بعد است. اغلب این موارد با گذشت زمان برطرف می‌شود، ولی اگر کودک به مدت چندین ماه بیش از سه بار در هفته با مشکلات ذکر شده مواجه شد، به طوری که عملکرد روزانه او را مختل کرد، باید او را از نظر اختلال بی خوابی یا سایر موارد مورد بررسی قرار دهید.

دلایل بی خوابی کودکان

در بسیاری از کودکان دلیل مشکلات خوابیدن، ناشی از عادات روزانه یا چگونگی گذراندن ساعات روز و ساعات قبل از رفتن به رختخواب است. زیاده روی در مصرف شیرینی جات در طول روز یا تماشای تلویزیون درست پیش از خواب، می‌تواند خواب کودک را بر هم بزنند.

از جمله دلایل متداول دیگر برای مشکلات بی خوابی عبارتند از:

  • استرس
  • مصرف کافئین
  • عوارض جانبی داروها
  • سایر مشکلات پزشکی (آپنه خواب، سندرم پای بی قرار، آلرژی، دردهای رشد و خارش پوست)

مقاله دلایل و راه‌حل‌هایی برای تنها نخوابیدن کودک را بخوانید.

مقابله با بی خوابی کودکان

ایجاد عادات خوب در زندگی، خواب آرام را در هر سنی به ویژه در کودکان بزرگ تر و نوجوانان تضمین می‌کند.

۱- حتما کودک را در جای خودش بخوابانید

برای برطرف کردن بی خوابی کودکان، در صورت امکان، حتماً کودک را تشویق کنید که فقط از تخت خود استفاده کند، حتی اگر لازم بود مراسم قبل از خواب مثل کتابخوانی داشته باشید.

اجازه ندهید که به کاری دیگر غیر از خواب مشغول شوند، چون در این صورت استراحت و فعالیت‌های دیگر را به هم مرتبط می‌سازند. همچنین از فرستادن او به تختخواب به عنوان راهکار تنبیهی استفاده نکنید.

۲- از راحتی اتاق کودک اطمینان حاصل کنید

اتاق کمی خنک، بهترین فضا برای خواب اکثر کودکان به شمار می‌آید. اگر سر و صدای بیرون مانع از استراحت آنها می‌شود، می‌توانید فن یا رادیو را روشن بگذارید. تخت کودک را با اسباب بازی محاصره نکنید، چون موجب حواس پرتی او می‌شوند.

۳- برنامه خواب منظم حتی برای آخر هفته ‌ها را مدنظر داشته باشید

این روند موجب ایجاد نظم در زمان طبیعی خواب و بیداری کودک می‌شود. حتی نوجوانان هم نیازی به بیش از یک ساعت خواب اضافه در آخر هفته ‌ها ندارند. اما اگر خواب کودک شما برخلاف این موضوع است، نشانه عدم خواب کافی او در طول هفته است.

۴- شکم کودک نباید قبل از خواب بیش از حد سیر یا گرسنه باشد

یک میان وعده سبک (مانند شیر گرم و موز) قبل از خواب بهترین ایده است؛ زیرا غذاهای سنگین یک تا دو ساعت قبل از خواب موجب بیدار نگه داشتن کودک خواهد شد.

۵- مشوق سبک زندگی فعال باشید

ورزش منظم از بی قراری‌های شبانه پیشگیری می‌کند. به طور معمول، یک ساعت ورزش در روز توصیه شده است، ولی بهتر است کودکان را سه ساعت پیش از خواب، از فعالیت شدید منع کنید.

۶- نور طبیعی نخستین چشم انداز روز کودک باشد

با کنار کشیدن پرده ‌ها شروع روز را به کودک یادآوری کنید، تا با کمک نور طبیعی از خواب بیدار شود.

۷- چرت زدن‌ها را جدی بگیرید

هنگام بحث در مورد بی خوابی کودکان به این موضوع توجه کنید که به طور معمول، لازم است کودکان دست کم چهار ساعت بین دو زمان خواب خود، فعالیت داشته باشند. اگرچه نیاز به چرت زدن ممکن است دلایل متفاوتی داشته باشد، ولی اطمینان حاصل کنید که این چرت ‌زدن‌ها به فاصله خیلی زیاد یا خیلی کم از زمان خواب نباشند.

۸- استفاده از وسایل الکترونیکی را پیش از خواب محدود کنید

نور آبی که از تلویزیون، تلفن همراه، تبلت و بازی‌های ویدئویی ساطع می‌شود، موجب بروز اختلال چرخه خواب و بیداری بدن شده و خوابیدن را دشوارتر می‌سازد. دست کم یک ساعت پیش از خواب این دستگاه‌ها را خاموش کرده و آنها را از اتاق کودک خارج کنید.

۹- زمانی را با کودک خود بگذرانید

دلیل بیشتر بیدار ماندن برخی کودکان، در واقع نیاز توجه بیشتر از سوی والدین است. اگر در زمره والدین شاغل هستید، عصرها بهترین زمان برای در کنار کودک بودن است. حتی پرسش از او در مورد دوستان و علایق می‌تواند بسیار تاثیرگذار باشد.

در مورد کودکان، می‌توانید دقایقی را قبل از خواب به خواندن لالایی و ارتباط چشمی با او اختصاص دهید. نکته ای ساده که می­تواند بی خوابی کودکان را کاهش دهد.

مقاله تغذیه مناسب برای کودکان ۱ تا ۱۸ سال را بخوانید.