دیابت بارداری چیست؟

دیابت بارداری یک بیماری موقت است که می‌تواند در دوران بارداری برای هر خانم باردار رخ دهد. اگر به این نوع دیابت مبتلا هستید، به این معنا است که سطح قند خون شما در حین بارداری بالاتر از حد طبیعی قرار گرفته است. بر اساس مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها، دیابت در دوران بارداری تقریباً 2 تا 10 درصد از بارداری‌ها را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد. اگر به این بیماری مبتلا هستید، مهم است که به‌سرعت تحت معالجه قرار بگیرید، زیرا این موضوع می‌تواند هم برای سلامتی شما و هم برای جنین مشکل‌ساز باشد. دلایل دیابت به‌طور کامل شناخته نشده‌اند و نمی‌توان به‌طور کامل از آن جلوگیری کرد؛ اما می‌توانید خطر ابتلا به آن را کاهش دهید.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد شرایط دیابت در دوران بارداری و کاهش خطر، به ادامه مقاله توجه کنید.

عوامل تشدیدکننده خطر دیابت بارداری

عوامل بسیاری می‌توانند دیابت بارداری را تحت تأثیر قرار دهند و شرایط را پیچیده کنند. اگر یک یا چند مورد از موارد زیر را تجربه کرده‌اید، باید بیشتر احتیاط کنید:

  • سن بالای 25 سال
  • داشتن اضافه‌وزن
  • داشتن دیابت نوع 2
  • داشتن شرایطی که باعث مقاومت به انسولین می‌شود: مانند سندرم تخمدان پلی کیستیک یا اختلال پوستی آکانتوز نیگریکانس
  • داشتن فشارخون بالا قبل از بارداری
  • تجربه دیابت در بارداری قبلی
  • افزایش وزن در طی بارداری فعلی یا قبلی
  • مصرف گلوکوکورتیکوئیدها
  • بارداری چندقلویی، دوقلو یا سه‌قلو

کاهش خطر ابتلا به دیابت بارداری

بهترین راه برای کاهش خطر ابتلا به دیابت در دوران بارداری بارداری، آماده‌سازی بدن برای بارداری است. اگر اضافه‌وزن دارید می‌توانید مراحل زیر را برای آمادگی در بارداری انجام دهید:

  • رژیم غذایی خود را بهبود ببخشید و سعی کنید غذاهای سالم استفاده کنید.
  • یک برنامه منظم ورزشی تدارک ببینید و به آن عمل کنید.
  • سعی کنید بر روی کاهش وزن، تمرکز کنید. بهتر است با پزشک خود در مورد بهترین راه لاغر شدن مشورت کنید، حتی از دست دادن چند کیلو وزن می‌تواند سطح خطر ابتلا به دیابت بارداری را تغییر دهد.
  • بی‌تحرک نباشید. صرف‌نظر از اینکه اضافه‌وزن دارید یا نه، باید حداقل سه بار در هفته، برای انجام فعالیت بدنی منظم تلاش کنید. هر بار حداقل به مدت 30 دقیقه ورزش کنید.

موارد زیر را نیز می‌توانید امتحان کنید:

  • بر روی یک رژیم غذایی سالم که حاوی سبزیجات، میوه‌ها و غلات است، تمرکز کنید.
  • هنگامی که باردار هستید، سعی نکنید وزن خود را کاهش دهید، مگر اینکه به دستور پزشک باشد.
  • بهترین راه و روش‌های کاهش وزن را در دوران بارداری فرا گیرید.
  • اگر در دوران بارداری قبلی به دیابت مبتلا شده‌اید و قصد بارداری مجدد دارید، با پزشک خود مشورت کنید. آنها غربالگری زودهنگام را انجام می‌دهند تا عوامل خطر، ازجمله دیابت را شناسایی و شما را به سمت بارداری سالم هدایت کنند.

ارتباط بین دیابت بارداری و انسولین

انواع بیماری دیابت، مربوط به هورمون انسولین هستند. انسولین، مقدار گلوکز را در خون تنظیم می‌کند و اجازه می‌دهد، قند از خون به داخل سلول‌ها حرکت کند. انسولین ناکافی یا استفاده سلول‌های بدن از انسولین منجر به بالا رفتن سطح گلوکز در خون می‌شود. با افزایش وزن، بدن شما از انسولین به میزان کمتری استفاده می‌کند؛ بنابراین برای تنظیم قند خون، بدن شما نیاز به تولید بیشتر دارد.

علاوه بر این به هنگام بارداری، جفت باعث تولید هورمون‌های انسداد انسولین می‌شود. این موضوع باعث می‌شود که میزان قند موجود در مواد غذایی، بعد از خوردن غذا در خون شما بیشتر باقی بماند. جنین مواد مغذی را از خون شما دریافت می‌کند؛ بنابراین در دوران بارداری بهتر است که مواد مغذی، مدت بیشتری در خون شما باقی بمانند تا جنین بتواند به آنها دسترسی پیدا کند.

البته سطح مشخصی از مقاومت به انسولین، در دوران بارداری طبیعی است؛ اما درصورتی‌که بدن شما قبل از بارداری به انسولین مقاومت نشان داده است و سطح گلوکز خون شما بالا بوده است، قطعاً شما بیشتر در معرض خطر دیابت بارداری قرار دارید. اگر سطح گلوکز خیلی بالا باشد، دیابت برای شما تشخیص داده شده و درمان‌های لازم را باید انجام دهید.

علائم دیابت بارداری

به‌طورکلی، خانم‌های باردار علائم قابل‌توجهی از دیابت دوران بارداری را تجربه نمی‌کنند؛ اما برخی از مادران ممکن است علائم خفیفی همچون موارد زیر را احساس کنند:

  • خستگی
  • تشنگی بیش‌ازحد
  • افزایش و تکرر ادرار
  • خروپف
  • افزایش وزن

در این کنار این موارد، این امکان وجود دارد که دیابت، خطر برخی از بیماری‌ها را افزایش دهد. یکی از جدی‌ترین موارد که ممکن است به آن مبتلا شوید، پره اکلامپسی است که باعث فشارخون می‌شود و در صورت عدم درمان سریع، می‌تواند کشنده باشد.

دیابت همچنین با ماکروزومی همراه است، یک بیماری که در آن، جنین شما بیش‌ازحد بزرگ می‌شود و باعث می‌شود به علت وجود خطر برای جنین و مادر، زایمان سزارین اضطراری انجام شود.

همچنین دیابت می‌تواند منجر به کم شدن گلوکز خون در نوزاد، هنگام تولد شود. در مواردی که این نوع دیابت کنترل نشود، رشد جنین افزایش پیدا می‌کند و خطر جدی برای مرده زایی وجود دارد.

تشخیص دیابت بارداری

ازآنجاکه دیابت بارداری به‌طورمعمول هیچ علائم خاصی ندارد، تنها با آزمایش خون تشخیص داده می‌شود. پزشک در سه‌ماهه دوم بارداری، آزمایش غربالگری دیابت برای بارداری را تجویز می‌کند؛ اما اگر دارای برخی از فاکتورهایی هستید که ممکن است به این بیماری مبتلا شوید، ممکن است پزشک در سه‌ماهه اول بارداری آزمایش را تجویز کند.

غربالگری را می‌توان به یکی از دو روش معمول انجام داد. اولین آزمایش، چالش گلوکز (GCT) است. در طول آزمایش، باید یک مایع شیرین بنوشید و یک ساعت بعد، آزمایش خون دهید. برای این آزمایش لازم نیست که ناشتا باشید. اگر نتیجه آزمایش مثبت باشد، باید یک آزمایش گلوکز سه ساعته انجام شود.

دومین آزمایش، تست تحمل گلوکز (GTT) است. برای انجام این آزمایش خون باید ناشتا باشید. در این آزمایش با نوشیدن یک مایع شیرین و فاصله یک یا دو ساعت، گلوکز خون را چک می‌کنند. اگر یکی از این نتایج بالا باشد، دیابت از نوع بارداری برای مادر تشخیص داده می‌شود.

درمان دیابت بارداری

بسیاری از خانم‌ها می‌توانند دیابت بارداری را از طریق رژیم غذایی و ورزش کردن کنترل کنند که این دو موضوع می‌تواند در کنترل سطح قند خون، بسیار مؤثر واقع شوند. مادران باید توجه ویژه‌ای به مصرف کربوهیدرات داشته باشند. همچنین مهم است که از خوردن و نوشیدن موارد خاصی ازجمله الکل، غذاهای فرآوری شده و نشاسته مانند سیب‌زمینی سفید و برنج سفید خودداری کنند. ممکن است پزشک، برنامه غذایی و برنامه ورزشی به شما پیشنهاد دهد. ازجمله ورزش‌هایی که انجام آنها در دوران بارداری، بی‌خطر هستند می‌توان به پیلاتس، یوگا، پیاده‌روی، شنا کردن، دویدن آرام و تمرین با وزنه‌های سبک اشاره کرد. مادران باید سطح قند خون خود را کنترل کنند تا مطمئن شوند که گلوکز بیش‌ازحد بالا نیست. اگر رژیم غذایی و ورزش به تنهایی مؤثر واقع نشوند ممکن است لازم باشد انسولین تزریق شود.

تعداد دفعات آزمایش قند خون

پزشک در ادامه دوران بارداری، به‌طور منظم سطح قند خون شما را آزمایش می‌کند و شما نیز باید روزانه سطح قند خون خود را در خانه اندازه بگیرید. برای انجام این کار باید از یک سوزن کوچک برای گرفتن نمونه خون از انگشت خود استفاده کنید. سپس خون را بر روی نوار آزمایش قند خون قرار دهید. پزشک به شما می‌گوید که باید چه محدوده‌ای را برای میزان قند خون نرمال و طبیعی جستجو کنید. پس از پیدا کردن محدوده موردنظر، اگر سطح گلوکز خیلی بالا باشد باید بلافاصله با پزشک تماس بگیرید.

در صورت ابتلا به دیابت بارداری باید علاوه بر آزمایش در خانه، بیشتر اوقات به پزشک مراجعه کنید. پزشک احتمالاً ماهانه یک‌بار سطح گلوکز شما را در مطب اندازه می‌گیرد تا صحت اندازه‌گیری‌های شما مشخص شود.

تأثیر دیابت بارداری بر زندگی

دیابت دوران بارداری معمولاً پس از زایمان، خودبه‌خود از بین می‌رود. معمولاً پزشک 6 تا 12 هفته پس از زایمان نیز سطح قند خون را آزمایش می‌کند تا مطمئن شود که قند خون به سطح نرمال خود بازگشته است. حتی اگر قند خون شما پس از تولد نوزاد به حالت عادی برگردد، این امکان وجود دارد که دیابت، شما را در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به دیابت نوع 2 در مراحل بعدی زندگی قرار دهد.

برای اطمینان از طبیعی بودن سطح گلوکز خون، بهتر است هر 3 سال یک مرتبه، آزمایش قند خون را تکرار کنید. اگر به این نوع دیابت مبتلا هستید، کودک شما در سنین بالاتر نیز می‌تواند در معرض خطر اضافه‌وزن یا ابتلا به دیابت نوع 2 قرار بگیرد. البته می‌توان این خطر را با تغذیه کودک با شیر مادر، آموزش عادت‌های غذایی سالم به کودک از بدو تولد و تشویق کودک به فعالیت بدنی در طول زندگی، کاهش داد.

سخن پایانی

دیابت بارداری در واقع دیابتی است که برای اولین بار در دوران بارداری تشخیص داده می‌شود. این بیماری با افزایش قند خون می‌تواند بر بارداری و سلامتی جنین تأثیر بگذارد. مادران باردار می‌توانند با خوردن غذاهای سالم، ورزش کردن و در صورت لزوم با مصرف دارو، این بیماری را کنترل کنند. این مشکل معمولاً خیلی زود پس از زایمان به حالت طبیعی برمی‌گردد. اگر مبتلا به این نوع دیابت هستید مهم است که میزان مصرف کربوهیدرات را کنترل کنید تا سطح قند خون شما به بهترین شکل ممکن کنترل شود.

منبع

https://www.healthline.com/health/pregnancy/preventing-gestational-diabetes