علائم، علل و درمان شب ادراری در کودکان و نوجوانان

شب ادراری شبانه که بعد از 5 سالگی رخ می‎دهد، در بسیاری از کودکان سنین مدرسه و حتی برخی از نوجوانان مشاهده می‎شود. این موضوع یک مشکل جدی محسوب نمی‎شود و کودکان به راحتی از این دوره عبور خواهند کرد؛ اما شب ادراری کودکان و اثرات آن می‎تواند برای کودکان و والدین، ناراحت کننده باشد.

مقاله دلایل و راه حل‌هایی برای تنها نخوابیدن کودک را بخوانید.

میزان شب ادراری در کودکان و نوجوانان

شب ادراری در میان کودکانی که تحت آموزش توالت رفتن هستند به طور تصادفی و گهگاه اتفاق می‎افتد. حدود 20 درصد كودكان در 5 سالگی و 10 درصد آنها تا سن 7 سالگی با مشكلات شب ادراری روبرو هستند و آن را تجربه می‌کنند و با نزدیک شدن به سن نوجوانی، مشکل شب ادراری در 2 تا 3 درصد از آنها نیز دیده می‏شود. شب ادراری شبانه در پسران 2 تا 3 برابر بیشتر از دختران اتفاق می‎افتد.

انواع شب ادراری

  • شب ادراری اولیه: کودک هرگز در شب، کنترل مثانه ندارد و همیشه تشک خود را خیس می‎کند.
  • شب ادراری ثانویه: كودك در شب برای یك دوره 6 ماه، كنترل مثانه دارد؛ اما این كنترل را از دست داده و دوباره تشک خود را خیس می‎كند.

شب ادراری اولیه بسیار شایع‌تر است. شب ادراری ثانویه در کودکان بزرگ‌تر یا نوجوانان باید توسط پزشک، مورد ارزیابی قرار بگیرد. شب ادراری در این گروه سنی می‏تواند نشانه ‌ای از عفونت مجاری ادراری، مسائل عصبی مربوط به مغز، استرس یا سایر موارد دیگر باشد.

علل شب ادراری اولیه

علت این موضوع احتمالاً به دلیل یک یا ترکیبی از موارد زیر است:

  • کودک هنوز نمی‎تواند در کل طول شب، ادرار را نگه دارد.
  • زمانی که مثانه کودک پر است بیدار نمی‎شود.
  • در ساعات عصر و شب، کودک مقدار زیادی ادرار تولید می‎کند.
  • کودک در استفاده توالت در طول روز، ضعیف عمل می‏کند.

بسیاری از کودکان بر حسب عادت تا جایی که امکان دارد، دفع ادرار را نادیده می‎گیرند. والدین معمولاً با برخی از حالات که نشان دهنده نیاز کودک به توالت است آشنا هستند. حالاتی مانند، انداختن پاها روی هم، کشیدگی صورت، پیچ و تاب خوردن، چمباتمه زدن و نگه داشتن آلت تناسلی که کودکان از این روش برای عقب نگه داشتن ادرار استفاده می‎کنند.

مقاله مراحل و نشانه ‌های بلوغ در دختران و پسران را بخوانید.

علل شب ادراری ثانویه

شب ادراری ثانویه می‎تواند زمینه پزشکی یا روانی داشته باشد. کودکی که دچار شب ادراری ثانویه است به احتمال زیاد علائم دیگری مانند خیس کردن خود در طول روز را نیز دارد. دلایل مهم شب ادراری ثانویه شامل موارد زیر است:

  • عفونت مجاری ادراری: تحریک مثانه می‎تواند باعث درد یا سوزش ادرار، تمایل شدید به دفع سریع ادرار و تکرر ادرار شود. عفونت مجاری ادراری در کودکان ممکن است نشان دهنده مشکل دیگری مانند ناهنجاری آناتومیک نیز باشد.
  • دیابت: افرادی که دیابت دارند سطح بالایی از قند در خون آنها وجود دارد. بدن برای از بین بردن قند اضافی، میزان ادرار را افزایش می‎دهد. تکرر ادرار یکی از علائم رایج دیابت است.
  • ناهنجاری ساختاری یا آناتومیک: یک ناهنجاری در اندام‎ها، عضلات یا اعصاب درگیر در دفع ادرار، می‌تواند باعث بی اختیاری یا سایر مشکلات دفع ادرار شود که به صورت شب ادراری خود را نشان می‌دهند.
  • مشکلات عصبی: ایجاد ناهنجاری، آسیب یا بیماری در سیستم عصبی، می‎تواند قسمتی که ادرار را کنترل می‌کند دچار اختلال کند.
  • مشکلات عاطفی: یک زندگی پر تنش در خانه مانند خانه ‌ای که پدر و مادر با هم درگیر هستند، گاهی باعث شب ادراری کودکان می‌شود. تغییرات بزرگ مانند رفتن به مدرسه، تولد نوزاد جدید یا انتقال به خانه جدید، از دیگر استرس‎هایی هستند که ممکن است کودک آنها را تجربه کرده و باعث شب ادراری شوند. کودکانی که مورد آزار جسمی یا جنسی قرار می‌گیرند نیز گاهی اوقات شب ادراری دارند.

مقاله راهنمای جامع ترس های معمول کودکان در رده های سنی مختلف را بخوانید.

تأثیر روانی شب ادراری

شب ادراری کودکان ممکن است تأثیر روانی هم بر کودکان و هم خانواده آنها داشته باشد. کودکان ممکن است خجالت بکشند، احساس اضطراب داشته یا اعتماد به نفس پایینی پیدا کنند. این موضوع می‎تواند بر روابط، کیفیت زندگی و فعالیت‎های مدرسه آنها نیز تأثیر بگذارد.

کودکانی که دچار شب ادراری هستند ممکن است احساس کنند که نمی‌توانند با دوستان خود به اردوهای شبانه بروند و در کنار دوستان خود بخوابند. زمانی که زنگ هشدار شب ادراری به صدا درمی‌آید والدین و کودک بیدار می‏شوند و این موضوع باعث می‎شود که خواهر و برادرها مجبور باشند در اتاق‎های جداگانه بخوابند.

اعضای خانواده نیز ممکن است کارهای اضافی مانند شستن ملافه‎ها و لباس‏های کثیف را انجام دهند. به یاد داشته باشید شب ادراری تحت کنترل کودک نیست، در نتیجه او مقصر نیست و درک این موضوع بسیار اهمیت دارد. اعضای خانواده و دوستان نه تنها نباید کودک را شرمنده یا مجازات کنند بلکه باید برای علت و درمان شب ادراری، با پزشک مشورت کنند.

درمان شب ادراری برای کودکان بزرگ‌تر و نوجوانان

درمان شب ادراری کودکان بستگی به علت آن دارد. اگر شب ادراری ناشی از استرس باشد ابتدا باید استرس کنترل و برطرف شود. به طور کلی، کودکانی که در درمان خود مشارکت فعال داشته باشند شانس بیشتری برای کاهش یا توقف شب ادراری دارند.

مقاله راهنمای جامع مدیریت اضطراب کودک برای والدین و مربیان را بخوانید.

دستگاه هشدار دهنده شب ادراری

تحقیقات نشان داده است حدود نیمی از کودکانی که به طور صحیح از آلارم‎های ادرارآور استفاده می‎کنند، پس از چند هفته، شب را کاملاً بدون شب ادراری صبح می‎کنند. با گذشت زمان، مغز آموزش می‎بیند تا به موقع برای دفع ادرار اقدام کند.

کودک با شنیدن صدای هشدار، از خواب بیدار می‎شود، هشدار را خاموش می‎کند و به توالت می‎رود. این نوع درمان نیاز به مشارکت فعال یک بزرگسال دارد تا مطمئن شود با خاموش شدن هشدار، کودک بیدار شده و به توالت می‎رود.

داروهای مناسب برای شب ادراری

تنها دو دارو برای درمان شب ادراری کودکان تأیید شده است: ایمی پرامین و دسموپرسین.

توجه به این نکته ضروری است که شب ادراری معمولاً با قطع داروها مجدداً برمی‎گردد، مگر اینکه با رشد کودک، شب ادراری خود به خود متوقف شود.

ایمی پرامین  (Imipramine)

مصرف ایمی پرامین در برخی از کودکان مبتلا به شب ادراری، به خوبی جواب می‎دهد. احتمال خطر در مصرف بیش از حد این دارو وجود دارد؛ بنابراین والدین باید دقیقاً نحوه و زمان مصرف دارو را کنترل کنند.

دسموپرسین (Desmopressin)

دسموپرسین (DDAVP) به کاهش میزان ادرار در بدن کمک می‌کند. مصرف این دارو شب ادراری کودکان را حدود 40 تا 60 درصد بهبود می‏بخشد. DDAVP را می‎توانید به دو صورت اسپری بینی و قرص، تهیه کرده و پیش از خواب به کودک بدهید.

مقاله دلایل گریه کودکان و راهکارهای برخورد با آن را بخوانید.

عملکرد والدین در برخورد با شب ادراری کودکان

تقریباً 15 درصد از کودکانی که تشک خود را خیس می‎کنند، یاد می‌گیرند بدون هیچ مداخله ‌ای در طول شب، شب ادراری نداشته باشند. هرچه مدت زمان شب ادراری کودکان طولانی‌تر باشد احتمال بهبود، خود به خودی کمتر است. چند نکته برای آموزش به والدین:

  • نوشیدن مایعات را قبل از خواب، کم و نوشیدنی‎های کافئین دار را به طور کل حذف کنید. کافئین باعث می‎شود کودکان نیاز به دفعات بیشتر برای دفع ادرار داشته باشند.
  • کودکان را تشویق کنید 15 دقیقه قبل از خواب و دوباره درست قبل از خواب، از سرویس بهداشتی استفاده کنند. بعضی از کودکان به اندازه کافی دفع ادرار نمی‎کنند و ممکن است مثانه خود را کاملاً تخلیه نکنند.
  • اطمینان حاصل کنید که کودک به اندازه کافی می‏خوابد. وسایل الکترونیکی و حیوانات خانگی را از اتاق او خارج کنید.
  • کودک را به دلیل شب ادراری‎ های گهگاه، مجازات نکنید. زیرا این موضوع می‎تواند باعث افزایش استرس و احساس شرم در کودک شده و او یاد بگیرد شب ادراری خود را پنهان کند. تا آنجا که می‎توانید از کودک بخواهید در زمینه پاکسازی و تمیز کردن تشک به شما کمک کند، او بسیار توانا است.
  • ثبت شب‏های بدون شب ادراری می‎تواند موجب انگیزه برای کودکان شود. همچنین با این کار می‎توانید شب‎هایی که کودک شب ادراری خود را پنهان می‎کند، شناسایی کنید. می‎توانید برای شب‎هایی که کودک شب ادراری نداشته است دو برچسب به او جایزه بدهید، یکی برای نداشتن شب ادراری و یکی برای گفتن حقیقت.
  • بیدار کردن کودک قبل از خواب عمیق یا نیمه شب برای استفاده از سرویس بهداشتی می‎تواند مفید باشد. اگر در ساعتی که او را بیدار می‎کنید تشک خیس است، باید او را زودتر بیدار کنید یا اگر بعد از بیدار شدن تشک خیس نیست می‎توانید او را دیرتر از خواب بیدار کنید. برای به دست آوردن ساعت دقیق باید چندین شب به طور منظم ساعت‎ها را یادداشت کنید.

 مقاله ۱۰ اصل مهم برای تربیت کودکان که والدین باید آنها را بدانند را بخوانید.

شب ادراری در بزرگسالی

شب ادراری کودکان تقریباً به خودی خود از بین می‏رود. اکثر کودکان، زودتر یا در پایان سال‏های نوجوانی از این مرحله عبور می‏کنند. شب ادراری ثانویه ممکن است با یافتن علت با درمان یا خود به خود، بهتر شده و از بین برود. اگر در پایان سال‎های نوجوانی، شب ادراری متوقف نشود باید کودک توسط پزشک معاینه شود.

مراجعه به پزشک در مواقع خاص

می‌توانید برای استفاده از دارو برای جلوگیری از شب ادراری کودکان، با پزشک مشورت کنید. استفاده از دارو برای برخی از کودکان خوب است؛ اما معمولاً پس از توقف داروها، آن‌ها دوباره تشک خود را خیس می‎کنند. در صورتی که کودک بیش از حد می‎خوابد، مصرف دارو ممکن است ایده خوبی باشد.

در صورت مشاهده موارد زیر در کودک، با متخصص اطفال مشورت کنید:

  • پس از قطع شب ادراری به مدت حداقل شش ماه، ناگهان و بدون هیچ تغییر یا تجربه عوامل استرس زا، کودک دچار شب ادراری شده و گهگاه تشک خود را خیس می‎کند.
  • در اکثر شب‎ها کودک با صدای بلند خرخر می‌کند یا در نفس کشیدن مکث می‎کند.
  • کودک از احساس سوزش یا درد هنگام دفع ادرار ناراحت است.
  • کودک مجبور است ادراری بیشتر دفع کند.
  • کودک بیش از اندازه می‏نوشد و می‏خورد.
  • مچ پای کودک ورم دارد.

مقاله مراقبت از کودک مبتلا به سندرم داون را بخوانید.